Elhuyar Zientzia

📹 Asteko albistegi zientifikoa

zientzia.eus/bideoak...

Guggenheim Urdaibai Stop, plataforma hiritar baten arrakasta Guggenheim Urdaibai Stop plataformako Eider Gotxi izan dugu gurekin. Harekin, atzera begiratu dugu Urdaibain planifikatu zen Guggenheim museoaren egoitza berriaren kasua aztertzeko, eta hala egin dugu proiektu horren aurka aritu zen plataforma hiritarraren ikuspuntutik. 

📢 Guggenheim Urdaibai Stop, plataforma herritar baten arrakasta. Entzun Eider Gotxi #Ekosfera-n: 📻⤵️

🧬 Genoma, ugalkortasunaren giltza. Repronagen proiektuak, haurdun gelditzeko edo haurdunaldia aurrera eramateko zailtasun handiak dituzten bikoteei, analisi genomiko osoa egiten die, gakoa delakoan (@navarrabiomed.bsky.social eta Nafarroako Ospitale Unibertsitarioa):

📺🔗 l.eus/teknopolis_uga...

Aida González de Infante biologoa Limnologian espezializatu zen, eta Amerika kontinenteko ur kontinentaletako planktonari buruzko azterlan nabariak egin zituen.

🗓️ Efemeridea
Gaurko egunez jaio zen, 1940an, Aida González de Infante biologoa. Amerikako ur kontinentaletako planktona aztertu zuen 👇

Neurri eraginkorrak, industriak itsasora plastikozko aleak isurtzea eragozteko ItsasMikro proiektuaren esparruan, Donostiako eta Orioko hondartzetan agertzen diren plastiko-aleak (pelletak) ikertu dituzte EHUko Materialak eta Te…

🌊 Donostiako eta Orioko hondartzetan agertzen diren plastikozko pelletak ikertuta, industriak itsasora halakoak isurtzea eragozteko neurriak proposatu dituzte @ehu.eus-eko ikertzaileek 🗞️⤵️

Makina erremintaren 2026ko topaketa gurera ekarrita Aste honetan izan da makina erremintaren biurteko feria BEC zentroan. Feriaz hitz egiteko, gurekin izan dira hiru ikerketa-zentroko aditu, eta kontatu digute ferian erakusten duten teknologia nolakoa den: Harkaitz Urreta (Ideko), Jon Mabe (Tekniker) eta Urko Esnaola (Tecnalia) izan dira gurekin.  Robotak, sentsore kuantikoak eta abar.

💡 Makina Erremintaren Biurteko Azokan, BRTAko hiru zentroren teknologia ezagutzeko parada izan dugu: #Ideko, #Tekniker eta Tecnalia . Robotika, AA, sentsoreak, kuantika... denetik eraman dute (@brtaeus.bsky.social) 📻⤵️

#57 UHIN ULTRAMOREAK: Zientziaren B aldea Zientzia-sistemak bere irizpideak, arauak eta mekanismoak ditu, gizarteratzen dituen emaitzak zuzenak direla ziurtatzeko. Baina gizakiok egindako beste edozein sistemak bezala, hutsuneak, akatsak eta alborapenak ditu, baita iruzur egiteko arriskua ere. Horren adibide dibertigarri eta esanguratsua azaltzen dute Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak, “Uhin ultramoreak” podcastaren atal honetan. Ikertzaile batek argitalpen zientifikoen jokabide iruzurtia agerian utzi baitu, txantxetako artikulu baten bidez. Bestalde, egia ala gezurra da salda beroa hartzea eraginkorra dela gripea eta halako gaitzak sendatzeko? GUAU plataforman duzu entzungai Elhuyarrek EITB mediarentzat egindako podcast hau.

🎙️ Uhin Ultramoreak podcasta

#57 Zientziaren B aldea

Zientziak, gizakiok egindako beste edozein sistemak bezala, hutsuneak eta alborapenak ditu, baita iruzur egiteko arriskua ere. Adibide dibertigarri eta esanguratsu bat ezagutu nahi duzu? #GUAU plataforman entzungai:

Ariketa fisikoaren aldeko politikek eragin eskasa izan dute globalki Ondorio honetara iritsi dira ariketa fisikoaren bilakaera mundu-mailan aztertu duten hiru ikerketa: azken 20 urtetotan gero eta egitasmo publiko geh…

🏊 Ariketa fisikoaren aldeko politikek eragin eskasa izan dute globalki. Hiru heldutik batek eta zortzi gaztetik batek ez dituzte betetzen OMEren aholkuak 🗞️⤵️

Margaret O. Dayhoff Aitzindaria izan zen matematika eta zientzia konputazionalak biokimikari aplikatzen, besteak beste, proteinen eta azido nukleikoen datu-baseak sortuta.

🗓️ Efemeridea
Gaurko egunez jaio zen, 1925ean, Margaret O. Dayhoff. Aitzindaria izan zen matematika eta zientzia konputazionalak biokimikari aplikatzen: 👇

🤱Plazentaren eta listuaren markatzaile epigenetikoak, haurrek etorkizunean izango dituzten gaixotasunak aurreikusteko ( EHU)

📺🔗l.eus/Teknopolis_pla...

💡Zer gertatzen da sare elektrikoa ez bada soilik energia banatzeko erabiltzen, baizik eta informazioa bidaltzeko ere bai? Linea elektrikoko komunikazioak, @ehu.eus-eko Ingeniaritza Eskolako ikertzaileen eskutik🗞️⤵️

🎯 Izortze Santin, @ehu.eus-eko ikertzailea: “Antonio Banderas”

✍🏻🔗l.eus/ElhuyarZientzi...

Louise Zung-nyi Loh fisikari, matematikari eta hezitzailea Txinako Matematika Elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Matematika eta fisika irakatsi zituen Txinan 1925etik 1948ra, eta Estatu Batuetan 1948tik aurrera.

🗓️ Efemeridea
Gaurko egunez jaio zen, 1900ean, Louise Zung-nyi Loh fisikari, matematikari eta hezitzailea. Txinako Matematika Elkartearen sortzaileetako bat izan zen 👇

Listuaren analisia, gaitzak aurresateko Osasun-parametroak neurtzeko, odola da normalean erabiltzen den gorputz-­jariakina. Oso baliagarria da organoen funtzionamendua baloratzeko, diagnostikoak egiteko, tratamenduen eraginkortasuna neurtzeko edo gaixotasun jakin batzuk izateko arriskua detektatzeko. Baina ez da jariakin erabilgarri bakarra. EHUko ikertzaileek beste jariakin bat erabili dute, eskuratzeko errazagoa, merkeagoa eta seguruagoa: listua. Eta frogatu dute aproposa dela hainbat gaixotasun konplexu izateko arriskua detektatzeko eta neurtzeko; hala nola minbiziak, patologia kardiobaskularrak, diabetesa eta parkinsona.

#ElhuyarAldizkaria-ren azken zenbakia:

Listuaren analisia, gaitzak aurresateko. Besteak beste, minbiziak, patologia kardiobaskularrak, diabetesa eta parkinsona 🗞️⤵️

🗣️Nora Fernandez ( EHU), #epigenetika-ri buruz: "Gure etorkizuna ez dago geneetan idatzita”.
📺🔗l.eus/Teknopolis_NFe...

Nancy Atkinson bakteriologoa Salmonella bakterioaren ikerketan espezializatu zen. Halaber, antibiotikoen eta txertoen garapenean lan egin zuen, baita poliomielitisaren birusa isolatzen ere.

🗓️ Efemeridea
Gaurko egunez jaio zen, 1910ean, Nancy Atkinson bakteriologoa. Salmonella bakterioaren ikerketan espezializatu zen. Halaber, antibiotikoen eta txertoen garapenean lan egin zuen, baita poliomielitisaren birusa isolatzen ere 👇

Ez dago argi zer den jenioa izatea zientzian Jenioi buruzko saio berezia dugu. Jenio hitzaren erabilera egoki edo desegokiari buruzkoa. Adibidez, Sabrina Gonzalez Pasterski eta Matteo Paz gazteak eta azkarrak dira. Fisikari bikainak dira, eta haiek jenio izendatzeko beharra sentitzen dugu. Pasterskiri, adibidez, Einstein berria deitzen diote, nahiz eta horrek zentzurik ez izan. Bien lanaz hitz egingo dugu, bai eta historian jeniotzat hartu izan diren beste zientzialari batzuei buruz ere.

👩‍🔬👨‍🔬Historian jeniotzat hartu izan diren zenbait zientzialariei buruzko saio berezia: Sabrina Gonzalez Pasterski eta Matteo Paz gazteak 📻⤵️

«Gizarte kritikoaren faltarekin lotzen dira bizi ditugun arazoetako asko» Itxaro Latasa Zaballos (Donostia, 1960) Geografian lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean, eta doktore bilakatu Aix-Marseillekoan. Urte luzez, Hirigintza eta Lurralde Antolakuntzako irakaslea izan da EHUko Arkitektura Goi Eskola Teknikoan, eta hainbat ikerketa-­taldetan parte hartu du, jasangarritasuna eta herritarren parte-hartzea ardatz hartuta beti. Galderei erantzutean, irmo azaldu du bere ikuspegia, konbentzimendu osoz: ezinbestekoa da pentsamendu kritikoa lantzea eta sustatzea, gizarte hobea izateko.Galderei erantzutean, irmo azaldu du bere ikuspegia, konbentzimendu osoz: ezinbestekoa da pentsamendu kritikoa lantzea eta sustatzea, gizarte hobea izateko.

🗣️ Itxaro Latasa Zaballos, lurralde-antolamenduan aditua: “Gizarte kritikoaren faltarekin lotzen dira bizi ditugun arazoetako asko” 🗞️⤵️

🗞️ Kalean da martxoko #ElhuyarAldizkaria!

Datu-zentro erraldoiak, Nerea Ezeiza informatikariari elkarrizketa, listuaren analisia, Edinburgoko zazpiak, Itxaro Latasa eta gaurkotasun beteko hamaika eduki.

👉 Harpidetu eta etxean jasoko duzu aldizkaria: zientzia.eus/harpide...
👉 28 € urtean

Valentina Tereshkova kosmonauta Espaziora joan zen lehen emakumea izan zen, 1963an Vostok 6 pilotatzeko 400 hautagai baino gehiagoren artean hautatua.

🗓️ Efemeridea
Gaurko egunez jaio zen, 1937an, Valentina Tereshkova kosmonauta. Espaziora joan zen lehen emakumea izan zen 👇

🍏 Sagarlup, edari berri bat. Sagar muztioa eta lupulua ditu oinarrian. Erresonantzia magnetiko nuklearrean karakterizatu dituzte bertako lupulu-landareen osagaiak

📺🔗 l.eus/Teknopolis_sag...

📹 Asteko albistegi zientifikoa

zientzia.eus/bideoak...

«Arazo sozialak aztertzeko asmoz hurbildu nintzen adimen artifizialera» Ainhize Barrainkua Agirrek doktoretza lortu berri du Ingeniaritza Informatikoan. Aurretik, Fisika eta Ingeniaritza Elektronikoa gradu bikoitza egin z…

🗣️ Ainhize Barrainkua Agirre: “Arazo sozialak aztertzeko asmoz hurbildu nintzen adimen artifizialera” 🗞️⤵️

🗓️ Efemeridea
Gaurko egunez hil zen, 1904an, Ticiana Iturri medikua. Bilbon haurdunei laguntzeko klinika bat ireki zuen. Emakumeen arazo medikoez kezkatu zen👇
l.eus/ElhuyarZientzi...

Bibrazioak energia elektriko bihurtzeko gailuak Inguruneko bibrazioak energia elektriko bihurtzeko gailu elektromagnetiko batzuk garatu dituzte Nafarroak Unibertsitate Publikoan. Gailuek maiztasun …

Bibrazioak energia elektriko bihurtzeko gailuak garatu dituzte Nafarroako Unibertsitate Publikoan (@upna.bsky.social) 🗞️⤵️

🎯 Ana Galarraga eta Egoitz Etxebeste: “Emakume izateagatik”. #ElhuyarAldizkaria-ren atarikoa 🗞️⤵️

zientzia.eus/artikul...

GLP-1en agonistak, adikzioen erro biologikoan eragiteko GLP-1 errezeptorearen agonistak, diabetesa eta obesitatea tratatzeko erabiltzen direnak, zenbait substantzien adikzioak tratatzeko eta prebenitzeko e…

💊 Diabetesa eta obesitatea tratatzeko erabiltzen diren GLP-1 errezeptorearen agonistek alkohola, nikotina, kalamua eta opioieekiko adikzioaren erro biologikoan ere eragin dezakete🗞️⤵️

Margaret Dorothy Foster, Manhattan proiektuko ikertzailea Uranioaren eta torioaren analisi kuantitatiborako teknikak garatu zituen, bai eta bi elementu horiek banatzeko modu berriak ere.

🗓️ Efemeridea
Gaurko egunez jaio zen, 1895ean, Margaret Dorothy Foster, Manhattan proiektuko ikertzailea 👇

🧫 Sagardotik probiotikoak

Sagardo naturalak hartziduran laguntzen duten bakterio laktikoak ditu. Horien potentzial probiotikoa aztertzen ari da #Tknika-ren “Babes BALak” proiektua
📺🔗 l.eus/Teknopolis_bab...

«Informatikan ezinbestekoa da alde humanistikoa lantzea; ez da kontu tekniko hutsa» Nerea Ezeiza Ramos (Donostia, 1970) duela gutxi izendatu zuten EHUko Informatika Fakultateko dekano, eta, justu, orain egin ditu 50 urte Informatika …

#ElhuyarAldizkaria AZKEN ZENBAKIA:

🗣️ Nerea Ezeiza Ramos: “Informatikan ezinbestekoa da alde humanistikoa lantzea. Ez da kontu tekniko hutsa” ( EHU)🗞️⤵️